Oddawanie krwi korzystne dla zdrowia – jak krwiodawstwo wpływa na organizm dawcy?

Częste oddawanie krwi, oprócz oczywistych korzyści społecznych, może przynosić także niespodziewane korzyści zdrowotne. Nowe badania wskazują, że u osób regularnie oddających krew mogą pojawiać się specyficzne mutacje w komórkach krwiotwórczych, które – w przeciwieństwie do mutacji przedbiałaczkowych – nie tylko nie zwiększają ryzyka nowotworu, ale mogą nawet działać ochronnie. Omówiono mechanizmy molekularne stojące za tym zjawiskiem, wyniki eksperymentów in vitro i in vivo oraz potrzebę dalszych badań w szerszej populacji.

Oddawanie krwi a zmiany genetyczne – czy mogą być korzystne dla zdrowia?

W miarę starzenia się organizmu komórki macierzyste szpiku kostnego gromadzą mutacje, które mogą prowadzić do powstawania niejednorodnych klonów komórek krwi. Niektóre z tych zmian mają potencjał rozwoju w kierunku nowotworów, np. białaczki. Jednak u mężczyzn, którzy oddawali krew ponad 100 razy w życiu (średnio 3 razy rocznie przez 40 lat), naukowcy zauważyli zwiększoną obecność mutacji w genie DNMT3A. Co ważne, nie były to mutacje typowo przedbiałaczkowe, ale inne warianty, które nie wiązały się z ryzykiem transformacji nowotworowej. Mutacje te mogły powstać w odpowiedzi na regularną fizjologiczną utratę krwi, stymulując organizm do regeneracji i odnowy komórek krwiotwórczych.

Czy regularne oddawanie krwi aktywuje regenerację krwi? Oto, co pokazuje EPO

Aby lepiej zrozumieć to zjawisko, badacze z Francis Crick Institute przeprowadzili eksperymenty in vitro na ludzkich komórkach macierzystych krwi zmodyfikowanych genetycznie. Komórki z mutacjami DNMT3A typowymi dla dawców silnie namnażały się w obecności erytropoetyny (EPO) – hormonu naturalnie produkowanego przez organizm w odpowiedzi na utratę krwi. Jednocześnie nie wykazywały nadmiernego wzrostu w środowisku zapalnym, co sugeruje, że reagują głównie na fizjologiczny stres, a nie na stany patologiczne. Dla porównania, komórki z mutacjami przedbiałaczkowymi rozwijały się intensywnie niezależnie od warunków, co wskazuje na ich potencjalnie nowotworowy charakter.

Badania na myszach: jak krwiodawstwo wpływa na organizm dawcy i jego krew?

W kolejnym etapie badania przeprowadzono eksperymenty na myszach, którym przeszczepiono ludzkie komórki macierzyste niosące różne rodzaje mutacji. Zwierzęta były poddawane stresowi hematologicznemu poprzez pobieranie krwi i podawanie EPO. Komórki z mutacjami typowymi dla dawców działały zgodnie z oczekiwaniami – promowały produkcję czerwonych krwinek i nie wykazywały cech nowotworowych. Natomiast komórki z mutacjami przedbiałaczkowymi powodowały wzrost liczby białych krwinek, co może świadczyć o ich transformacji nowotworowej. Wyniki te sugerują, że częste oddawanie krwi może wywierać korzystną presję selekcyjną, faworyzując bezpieczniejsze klony komórek.

Oddawanie krwi a zdrowie – potrzebne szersze badania i nowe grupy uczestników

Choć uzyskane wyniki są obiecujące, naukowcy podkreślają, że mają one charakter wstępny i wymagają dalszej weryfikacji. Dotychczasowe badania objęły jedynie mężczyzn w wieku 60–72 lat z Niemiec. Aby uzyskać pełniejszy obraz, konieczne jest rozszerzenie analiz na kobiety, osoby z różnych grup etnicznych i wiekowych. Dodatkowo należy pamiętać, że eksperymenty in vitro i na modelach zwierzęcych nie odzwierciedlają w pełni złożoności ludzkiego organizmu. Niemniej jednak zidentyfikowane mechanizmy dają nowe spojrzenie na potencjalne korzyści zdrowotne płynące z regularnego oddawania krwi i wskazują kierunek dla przyszłych badań nad regeneracją układu krwiotwórczego.

Podsumowując:

Częste oddawanie krwi może nie tylko ratować życie innych, ale również przynosić realne korzyści dla organizmu samego dawcy. Badania przeprowadzone na grupie 217 mężczyzn w wieku 60–72 lat, którzy oddawali krew ponad 100 razy w życiu, ujawniły zwiększoną częstość występowania określonych mutacji w genie DNMT3A. Co istotne, mutacje te nie miały charakteru przedbiałaczkowego i nie były związane z ryzykiem nowotworu krwi. Wręcz przeciwnie – wykazywały reakcję charakterystyczną dla fizjologicznej utraty krwi i regeneracji komórek, co sugeruje, że mogą być korzystne dla zdrowia. Eksperymenty laboratoryjne i badania na myszach potwierdziły, że komórki z takimi mutacjami dobrze funkcjonują w warunkach stresu hematologicznego, na przykład po podaniu erytropoetyny (EPO). Z kolei mutacje znane jako przedbiałaczkowe wykazywały nieprawidłowe namnażanie. Choć wyniki są obiecujące, potrzebne są dalsze badania z udziałem kobiet oraz osób z różnych grup wiekowych i etnicznych. Regularne krwiodawstwo, jako element krwiolecznictwa, może mieć pozytywny wpływ na organizm dawcy i odegrać ważną rolę w profilaktyce nowotworów, w tym potencjalnie białaczki.

Bibliografia:

1) Karpova, D., Huerga Encabo, H. H., Donato, E., Calderazzo, S., Leppä, A. M., Panten, J., Przbylla, A., Seifried, E., Kopp‑Schneider, A., Wong, T. N., Bonnet, D., Bonig, H., & Trumpp, A. (2025). Clonal hematopoiesis landscape in frequent blood donors. Blood, 145(21), 2399–2411. https://doi.org/10.1182/blood.2024027999

2) https://en.wikipedia.org/wiki/Blood_donation